Page 125 - Demo

123N%u00eb vitin 395 e.r. Perandoria e Rom%u00ebs ndahet n%u00eb dy pjes%u00eb: n%u00eb at%u00eb t%u00eb lindjes dhe at%u00eb t%u00eb per%u00ebndimit. Kryeqyteti i pjes%u00ebs s%u00eb lindjes, Bizanti, m%u00eb par%u00eb nj%u00eb koloni e vog%u00ebl greke, u themelua nga Kostandini (prej nga rrjedh edhe emri origjinal Kostandinopoja), i cili e pasuroi me monumente t%u00eb shk%u00eblqyera. Arti bizantin zhvilloi karakteristika t%u00eb pavarura nga arti i Rom%u00ebs dhe i Per%u00ebndimit. Periudha m%u00eb e lul%u00ebzuar, p%u00ebr sa i p%u00ebrket artit, %u00ebsht%u00eb ajo e perandorit Justinian (527-565), i cili k%u00ebrkonte t%u00eb p%u00ebrt%u00ebrinte madh%u00ebshtin%u00eb e perandoris%u00eb me nj%u00eb art t%u00eb madh klasik q%u00eb t%u00eb kujtonte Rom%u00ebn dhe Cezarin. Karakteristikat kryesore t%u00eb kanuneve t%u00eb artit bizantin q%u00eb mb%u00ebshtet%u00ebn kontekstin e fort%u00eb fetar jan%u00eb stilizimi, mungesa e plastik%u00ebs dhe natyralizmit, q%u00eb do t%u00eb sillte nj%u00eb stil t%u00eb shesht%u00eb e monumental. Arkitektura Gjat%u00eb periudh%u00ebs s%u00eb par%u00eb, Ravena u b%u00eb qendra kryesore e p%u00ebrhapjes s%u00eb kultur%u00ebs bizantine n%u00eb Itali. Kisha m%u00eb e r%u00ebnd%u00ebsishme e k%u00ebsaj periudhe %u00ebsht%u00eb ajo e njohur si %u201cSan Vitale%u201d nd%u00ebrtuar mes viteve 526-547. Periudha e dyt%u00eb e art%u00eb, e cila fillon q%u00eb nga fundi i shekullit IX, dallon p%u00ebr strukturat kishtare n%u00eb form%u00ebn e kryqit grek, ku gjat%u00ebsia e navatave an%u00ebsore ishte e barabart%u00eb. N%u00eb mes t%u00eb tyre ngrihej p%u00ebrgjith%u00ebsisht nj%u00eb kupol%u00eb, simbol i ngritjes shpirt%u00ebrore, nd%u00ebrsa pjes%u00ebt e tjera ndahen n%u00eb hap%u00ebsira m%u00eb t%u00eb ngushta t%u00eb ndri%u00e7uara nga dritare t%u00eb larta, por t%u00eb ngushta. Dekoret n%u00eb muret e jashtme, t%u00eb kis have, fillojn%u00eb t%u00eb shtohen, nd%u00ebrsa hap%u00ebsira dhe struktura e tyre mund t%u00eb kuptohet vet%u00ebm nga brenda. Shembull i mir%u00eb i k%u00ebsaj tendence %u00ebsht%u00eb kisha e Sh%u00ebn Luk%u00ebs n%u00eb Greqi. Dekori i mureve t%u00eb jashtme, dal%u00ebngadal%u00eb kthehet n%u00eb nj%u00eb tendenc%u00eb. Shembujt m%u00eb t%u00eb mir%u00eb t%u00eb tyre sot mund t%u00eb admirohen n%u00eb sheshin San Marko n%u00eb Venecia dhe n%u00eb bazilik%u00ebn e Sh%u00ebn Markut, e cila dallohet p%u00ebr dekoret e r%u00ebnda edhe n%u00eb pjes%u00ebt e brendshme t%u00eb saj.Stili bizantin u shtri dhe m%u00eb gjer%u00eb n%u00eb territoret ruse, dhe u bashkua me traditat ornamentale lokale, duke pasqyruar nj%u00eb k%u00ebndv%u00ebshtrim origjinal mbi ngjyr%u00ebn. Kupolat e kishave bizantine ruse shpesh t%u00eb drunjta e shum%u00ebngjyr%u00ebshe, kan%u00eb zhd%u00ebrvjellt%u00ebsi t%u00eb habitshme. Shembull i mir%u00eb i k%u00ebsaj %u00ebsht%u00eb kisha e Sh%u00ebn Bazilit n%u00eb Kremlin, kupolat e shumta t%u00eb t%u00eb cilit ngjajn%u00eb shum%u00eb me %u00e7allmat shum%u00ebngjyr%u00ebshe orientale.Fig. 1. Mozaik nga baptisteri arian, RavenaFig. 2. Kisha e Sh%u00ebn Vitales, Ravena 526-547Fig. 3. Bazilika e Sh%u00ebn Markos n%u00eb VeneciaARTI BIZANTIN12